18.08.2026

Ассалому алайкум, қадрли ватандошлар!

Ҳурматли тадбиркорлар, бизнес вакиллари, мулоқот иштирокчилари!

Сизлар билан илм-фан, ҳунармандчилик, савдо ва тадбиркорлик марказларидан бири бўлган кўҳна Хоразм заминида учрашиб турганимдан мамнунман.

Бугунги анжуманда илк бор туман студияларидан ҳам 25 мингга яқин тадбиркорлар иштирок этмоқда.

Фурсатдан фойдаланиб, сизларни, юртимиз иқтисодий қудратини мустаҳкамлашга фаол ҳисса қўшаётган 1 миллион 200 минг нафардан иборат бутун Ўзбекистон бизнес ҳамжамиятини Тадбиркорлар куни билан табриклайман.

Беш йил олдин сизлар билан очиқ мулоқот ўтказиш бўйича анъанани бошлаганимиз – бизнесга тўсиқ бўлган минглаб масалаларга ечим берди, бу борада 84 та қонун, 861 та фармон ва қарор қабул қилдик. Нима учун? Тадбиркорларимизга шароит яратиб, янги иш ўринларини кўпайтириш, одамларимизни узоққа бормасдан, маҳалласининг ўзида даромадли қилиш учун.

Ўтган даврда бизнес учун ажратилган кредит портфели қарийб 3 карра ошиб, 450 триллион сўмга етди, тадбиркорларимиз 650 триллион сўмлик солиқ ва божхона имтиёзларидан фойдаланди. Кўплаб бизнес вакиллари хорижий банклардан ўз лойиҳаларига мустақил равишда 1 миллиард доллар жалб қилди. Бу – сизлар забт этган яна бир улкан марра.

Бугун тадбиркорларимиз “бизнесни бошлаш” босқичидан “капитални кўпайтириш” босқичига ўтяпти. Беш йилда корхоналаримизнинг асосий капиталга инвестицияси 3 карра кўпайди.

Биринчи очиқ мулоқотга киришганимизда саноатдаги улуши 100 миллион доллардан ошган туманлар 66 та эди. Ҳозир уларнинг сонини 116 тага етказдик. IT, финтех ва бошқа сервис соҳалари жуда тез ўсаётгани учун хизматлар ҳажми 1 триллион сўмлик маррадан ўтган туманлар 152 та бўлди. Етакчи халқаро маркетплейслар билан ишлаётган корхоналар 3,5 мингтага етди. Ўз бизнесини маҳаллада бошлаган ва юртимиз бўйлаб ўнлаб филиалларига эга бўлган тадбиркорлар 550 тадан, миллий брендини яратганлар эса 300 дан ошди.

Сўнгги йилларда тадбиркорларимиз учун мис, олтин, металл прокат, полиэтилен, ПВХ, каолин, каустик сода каби хомашёлар бўйича таклифни кўпайтиряпмиз. Натижада электротехника, қурилиш материаллари, фармацевтика, тўқимачилик, мебелсозлик каби кўплаб соҳаларда “катта сакраш” қилишга эришдик.

Электромобиль, полимер ва маиший кимё, “яшил” энергетика, заргарлик саноати соҳалари “йўқдан бор бўлди”, десам, фикримга қўшиласизлар. BYD, АDМ Jizzakh, Сирдарёдаги Аsaka моtоrs каби замонавий автомобиль заводлари қурилгани – бу соҳага янги компетенция ва технология олиб кирди. Қорақалпоғистон, Навоий, Чирчиқ, Жиззах ва Фарғонадаги кимё кластерларида юқори қўшилган қиймат берадиган 40 та янги қувватни ишга туширдик.

Шу ўринда ислоҳотларимизни қўллаб-қувватлаб, ҳудудларга катта-катта сармоя киритаётган хорижий ҳамкорларимизга ҳам раҳмат айтаман.

Қадрли дўстлар!

Хоразм вилоятига қисқа даврда 4 миллиард доллар хорижий инвестиция жалб қилинди, бу ерда 10 мингта янги қувват ишга туширилди. “Ҳазорасп” махсус иқтисодий зонаси ва 31 та саноат зонасини ташкил этдик.

Тупроққалъа ва Янгиариқ туманларида жами 275 мегаваттли электр станциялар барпо қилингани корхоналарни барқарор энергия билан таъминлашга хизмат қиляпти.

Алоҳида қайд этмоқчиман, вилоят иқтисодиётининг 72 фоизини кичик бизнес яратяпти. Экспортда кичик бизнеснинг улуши бўйича Хоразм мамлакатимизда 1-ўринга чиқди. Умуман, логистика занжиридан узоқ, табиий ресурслари чекланган бу диёрда сўнгги йиллар кичик ва ўрта бизнесда чинакам ўсиш даври бўлди.

Ҳудудда янги имкониятлар яратиш мақсадида: ҳафталик авиарейслар сонини 16 тадан 102 тага, темир йўл қатновини 8 тадан 41 тага кўпайтирдик; Тошкент – Хива тезюрар поезди қатновини йўлга қўйдик, 35 километрли янги Урганч – Хива замонавий автомобиль йўли ҳам ишга тушириляпти; 25 гектар майдонда “Арда Хива” туристик мажмуаси бунёд этилди. Тадбиркорларнинг ўзи ҳам 7 минг ўринли 331 та меҳмонхона ва меҳмон уйларини барпо қилди.

Мана шулар эвазига бу йил Хоразмга 3 миллион хорижий сайёҳ келиши кутилмоқда.

Хивада яна бир катта мажмуа – кўплаб меҳмонхона, савдо ва кўнгилочар объектларни ўз ичига олган “Саҳро юлдузи” туристик комплексини бунёд этамиз.

Бир сўз билан айтганда, бугунги кунда Хоразм тадбиркорлар учун янги имкониятлар марказига айланиб бормоқда.

Ҳурматли тадбир иштирокчилари!

Жаҳондаги вазият қанчалик мураккаб бўлмасин, ўтган ярим йилда иқтисодиётимиз 8,5 фоизга ўсди. Нуфузли Fitch ва Moody’s халқаро рейтинг агентликлари мамлакатимиз суверен кредит рейтингини бир поғона яхшилади. Жаҳон банкининг инвестиция ва ишбилармонлик муҳити тўғрисидаги ҳисоботида Ўзбекистон етакчи давлатлар қаторидан жой олди.

Бу – аввало, сиз, ҳурматли тадбиркорларимиз билан елкама-елка туриб амалга ошираётган ислоҳотларимиз самараси, десам, тўғри бўлади.

Биз тадбиркорлар манфаатларини кўзлаб, бу йил кооперация, давлат хариди, стандарт, озиқ-овқат маҳсулотлари хавфсизлиги, урбанизация каби соҳаларда институционал ўзгаришлар қилдик. Биргина натижа: “Миллий саноат занжири” йўлга қўйилгани учун шу йилнинг ўзида хусусий корхоналар йирик давлат компанияларидан 4 триллион сўмлик кооперация буюртмаларини олишга эришди.

Стратегик корхоналар “келажак лойиҳалари” дастури доирасида маҳаллийлаштириш учун 650 дан зиёд янги маҳсулот рўйхатини эълон қилгани – тадбиркорлар учун қўшимча 1 миллиард долларлик бозор яратди.

Солиқ маъмурчилигини тадбиркорларнинг ўсишига ҳамоҳанг тарзда соддалаштириб боряпмиз. Яқинда қўшилган қиймат солиғига ўтиш чегарасини 1 миллиард сўмдан 5 миллиард сўмга оширдик. Бу – 600 минг кичик бизнес вакилига катта далда бўлди.

Кафе ва ресторанларга қўшилган қиймат солиғидан 100 миллиард сўм “кэшбек” сифатида қайтарилди. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари учун қўшилган қиймат солиғининг “ноль” ставкаси белгилангани ҳисобига 400 миллиард сўм фермерларнинг ўзида қолди.

Шу йилнинг ўзида: Қозоғистонда 11 турдаги қурилиш материаллари импортига қўйилган чеклов бекор қилинди; Туркманистон билан ишлаб чиқарилган товарларга нисбатан ўзаро божсиз савдо режимини йўлга қўйдик; Иордания билан 150 турдаги, Покистон билан 88 турдаги, Эрон ва Афғонистон билан 34 турдаги маҳсулот бўйича имтиёзли савдо битимлари тузилди. Мўғулистон, Бирлашган Араб Амирликлари, Ўмон, Малайзия, Сингапур, Индонезия, Миср, Ҳиндистон билан ҳам шундай келишувлар бўйича ишлаяпмиз.

Иқтисодиётнинг ўсишига катта туртки берадиган кўплаб мегалойиҳаларни амалга ошираяпмиз: Жиззахда – атом электр станцияси, Олмалиқда – тўртинчи мисни бойитиш фабрикаси, Тошкент – Самарқанд, Тошкент – Андижон йўналишида янги замонавий автомобиль йўллари, Хоразмда – экологик авиаёқилғи мажмуаси, Сурхондарёда – 940 гектар майдонда замонавий иссиқхона, Юқоричирчиқда – Янги Тошкент аэропорти қурилмоқда.

Бу йил қиймати 27 миллиард доллар бўлган 105 та янги саноат ва инфратузилма лойиҳалари бошланади. Бундан ташқари, барча ҳудудларимизда жами 3 миллион аҳоли учун янги массивлар барпо этяпмиз.

Бундай йирик лойиҳаларда ўз маҳсулоти ва хизмати билан иштирок этмоқчи бўлган тадбиркорларимиз учун хорижий инвесторлар билан тенгма-тенг шароит яратиб берамиз.

Яқинда транспорт-логистика соҳасидаги тадбиркорларга юк машиналарини импорт қилишда бож ва утилизация йиғимини олиб ташладик. Буларга қўшимча қилиб, маҳаллий операторларга халқаро ташувлар учун вагон тақдим этишда қўшилган қиймат солиғини “ноль” ставкага туширамиз.

Тадбиркорларимиз асосий ҳамкор давлатларнинг портларидан фойдаланиши учун шароит яратяпмиз. Хусусан, келгуси йили Грузиянинг Поти портида қуввати 500 минг тонна бўлган логистика марказини ишга туширамиз, Анаклия порти лойиҳаси бўйича ҳам ҳамкорларимиз билан амалий ишларга киришдик.

Олот, Термиз, Янгийўл, Оҳангарон туманлари ва Хонобод шаҳрида йирик транспорт-логистика марказларини ташкил этамиз. Бу – тадбиркорларимиз учун транзит юклари ҳажмини 25 фоизга ошириш, логистика экспортини 3,5 миллиард долларга етказишга замин бўлади.

Келгуси йили Тошкент халқаро молия маркази ва “Enterprise Uzbekistan” халқаро рақамли технологиялар марказини ишга туширамиз. Бу марказлар халқаро бозорларга жадал кириб бориш, 20-25 миллиард доллар капитал, янги билим ва технология олиб келиш имкониятини яратади.

Қадрли тадбиркорлар!

Энди тадбиркорлар кўтарган масалалар бўйича янги ташаббусларни айтсам.

Биринчи йўналиш – тадбиркорлик учун “барқарор ўсиш траекторияси”ни таъминлашдан иборат.

Сўнгги йилларда банклар кредит портфелида кичик бизнеснинг улуши 45 фоиздан 63 фоизга ошди. Банкларни “мижозбай” ишлашга ўргатяпмиз. Биринчи ярим йилликнинг ўзида кичик ва ўрта бизнесга 76,5 триллион сўм ресурс ажратилди.

Аҳамиятлиси – бундай ресурслардан фойдаланган тадбиркорларнинг айланмаси икки йилда 2 карра кўпайди. Умуман, тадбиркорнинг кичикдан – ўрта бизнесга, ўртадан – “чемпион”га айланиши энг катта қийматдир.

Яқинда кредит хизматлари ягона рақамли портали ишга тушди. Бунда тадбиркор битта ариза беради – банклар эса мижоз учун рақобат қилади. Бизнесни энди бошлаётганлар ушбу платформа орқали 5 миллиард сўмгача кредитни онлайн расмийлаштириши мумкин бўлади.

Навбатдаги вазифа – бизнеснинг барқарор ўсиши, кенгайиши ва ташқи бозорларга чиқиши учун мустаҳкам пойдевор яратиш бўлади. Бу борада 5 мингта корхонани таҳлил қилдик: уларнинг 40 фоизи сўнгги бир йилда ўсиш учун инвестиция киритмаган, 29 фоизида бу режада ҳам йўқ.

Шу боис, бизнеснинг ҳар бир босқичида шунга мос қўллаб-қувватлаш чораси ва молиявий механизмларни тақдим этиш бўйича яхлит экотизим яратамиз. Бунда тадбиркорликни энди бошлаётганларга – “бизнес старт” дастури асосида лойиҳа ва кредитга ҳужжат тайёрлаш, ҳисобот юритиш бўйича дастлабки кўникмалар сунъий интеллект ёрдамида ўргатилади.

Бизнесга тайёрлаш учун 100 миллиард сўм ажратамиз. Уларга ҳудудига мос тайёр бизнес режа ва 200 миллион сўмгача гаровсиз кредит берилади.

Ишлаб чиқаришни йўлга қўйган тадбиркорлар учун – “бизнес лифт” дастури амалга оширилади. Бунда тадбиркорга бозор топиш, давлат харидида қатнашиш, йирик компаниялар билан кооперация бўйича яхлит қўллаб-қувватлаш занжири яратилади.

Янги ўсиш босқичига ўтмоқчи бўлган тадбиркорлар учун – “бизнес юксалиш” дастурини йўлга қўямиз. Дастурда ишлаб чиқаришни кенгайтириш ва ташқи бозорларга чиқиш учун қўшимча муқобил инвестиция механизмлари кенгайтирилади.

Кичик тадбиркорлар учун энг катта масала – бу гаров таъминоти билан боғлиқ. Шунинг учун тадбиркорлар бизнесининг ҳақиқий баҳосини чиқариб, уларга кредит беришни назарда тутадиган “контркафолат” тизимини жорий қиламиз.

Энди 10 миллиард сўмгача кредитда гаровнинг 30 фоизини – давлат, 30 фоизини – Бизнесни кафолатлаш компанияси, яна 15 фоизини – банклар ўз зиммасига олади. Яъни, тадбиркор кредит олиш учун 25 фоизга гаров топиши етарли бўлади.

Яқинда “виртуал солиқ маслаҳатчиси” орқали тадбиркорга харажат ва хатони камайтиришга хизмат қиладиган сунъий интеллект портали ишга тушди.

Келгуси йилдан “сунъий интеллект ёрдамчилари”ни қурилиш, меҳнат муносабатлари, ташқи савдо ва давлат хизматлари жараёнларига ҳам жорий қиламиз.

Қисқаси, тадбиркорга кредит бериш эмас, балки уни бошидан охиригача қўллаб-қувватлайдиган, биринчи қадамидан – катта бизнесга айлангунича ҳамроҳлик қиладиган комплекс тизим яратамиз.

Азиз дўстлар!

Иккинчи йўналишимиз – ҳудудларда бизнес имкониятларини ошириш тўғрисида бўлади.

Барчамиз бир ҳақиқатни яхши тушунамиз: иқтисодиётни ривожлантиришнинг энг самарали йўли бу – мавжуд ресурслардан унумли фойдаланишдир.

Бугун минглаб гектар бўш ер участкалари, самарасиз фойдаланилаётган давлат активлари бор. Уларнинг ҳақиқий қиймати қачон намоён бўлади? Қачонки, лойиҳага айланиб, иқтисодий қиймат яратса, иш ўрни ва экспортга хизмат қилса.

Шу боис, давлат активини сотиб олишда: аванс миқдори 30 фоиздан 15 фоизга туширилади; олти ой давомида тўловларни тўлиқ амалга оширган тадбиркорларга 25 фоиз чегирма берилади; жами сумманинг ярмини тўлаганлар қолганини 7 йилда, фоизсиз, бўлиб-бўлиб тўлаши мумкин бўлади.

Уч ойда сотилмаган давлат мулкининг бошланғич нархи босқичма-босқич 10 фоизгача камайтирилади.

Бундан буён аукцион муддати 30 кундан 15 кунга, такрорий савдода – 10 кундан 5 кунга қисқаради.

Очиқ айтиш керак, ҳозир аукционда ер сотиб олган тадбиркорлар қурилишни бошлаш учун ҳужжат йиғишга 6 ойдан 1 йилгача вақт сарфлаяпти. Ҳокимларни ўргатдик, энди улар ерларни қурилишга рухсати, архитектура режалаштириш топшириғи ва лойиҳаси билан “тайёр пакет” шаклида савдога чиқаришга ўтади. Бундай ерларни сотиб олган тадбиркор бирданига қурилишни бошлаши мумкин бўлади.

Яна бир енгиллик – инфратузилма йиғими бўйича аванс тўлови 20 фоиздан 5 фоизга туширилади.

Банкларда 9 триллион сўмлик 2,5 мингта мулк бор. Уларни чегирмали нархда, бошланғич тўловсиз, фоизсиз, бўлиб тўлаш шарти билан сотишга рухсат берилади. Уларни сотиб олган тадбиркорлар ушбу объект учун бир йил ер ва мулк солиғини тўламайди.

Биринчи галда маҳаллийлаштириш зарур бўлган 50 та маҳсулот рўйхатини шакллантирдик. Уларни ўзимизда чиқариш учун махсус иқтисодий зоналар бўйича ёндашувларни ҳам ўзгартирамиз. Шу мақсадда Навоий, Жиззах, Наманган, Ургут ва Ҳазорасп махсус иқтисодий зоналари ҳудудининг бир қисмида “Бонд саноат зоналари”ни ташкил этамиз. Бу ерда жойлашадиган тадбиркорлар хомашё ва бутловчи қисмларни бонд омборига олиб киришда барча солиқ ва божхона тўловларидан озод қилинади. Агар маҳсулотнинг маҳаллийлаштириш даражаси 30-40 фоиздан ошса, ички бозорга чиқаришда ҳам имтиёзли шартлар қўлланилади.

Бундай саноат зоналари бошқаруви тадбиркорга кўмак берадиган сервис тузилмага айланади. Замонавий R&D марказлари, лаборатория, муҳандислик ва технологик хизматлари ягона занжир асосида амалга оширилади. Тадбиркорларга тайёр биноларни инфратузилмаси билан тақдим қилишга 50 миллион доллар берамиз.

Яна бир муҳим янгиликни эълон қилмоқчиман.

Кўп тадбиркорлар электр энергияси ва газ учун 100 фоиз олдиндан тўлов қилаётгани ҳисобига айланма маблағдан қийналаётганини айтяпти.

Янги энергетика вазири Шерзод Ходжаевга топшириқ бердим.

Энди АСКУЭ ва АСКУГ тизимига уланган, тўлов интизомини бузмаган корхоналарга ой давомида маблағ киритиш шарти билан аванс миқдори 15 фоиз бўлади. Бу сизларга маъқулми?

Умуман, энергетика бўйича бошқарув тизимини тубдан ўзгартиряпмиз. Барча туманларда тадбиркорларнинг ҳозирги эҳтиёжи ва эртанги режасига қараб ишлайдиган янги тизим бўляпти.

Келгуси йилдан қурилиш соҳасида пудратчи ва лойиҳачиларнинг ўсишини рағбатлантирадиган янгича ёндашувларни жорий қиламиз. Энди қурилиш қайси ҳудудда бўлишидан қатъи назар, ҳар бир ишчи-соат учун энг кам иш ҳақининг 5 фоизи миқдорида маблағ режалаштирилади.

Шунингдек, давлат объектлари сметасида пудрат корхоналари учун 7 фоиз фойда кўзда тутилади. Қурилишнинг мураккаблигига қараб, лойиҳалаш ишлари учун объект қийматининг 4 фоизидан 7 фоизигача маблағ ажратамиз.

Муҳтарам юртдошлар!

Учинчи йўналишимизда – “сунъий интеллект – бошқарув самарадорлиги – янги инвестициялар” экотизимини яратиш ҳақида гаплашамиз.

Бугун қайси тадбиркор қўшилган қийматни кўпайтирса, сунъий интеллект ёрдамида унумдорликни оширса, таннарх бўйича изланса, эртанги бозор шуники.

Таҳлил қилдик, ушбу ёндашувлар асосида ишлаган тадбиркорларнинг: 54 фоизида маҳсулотига талаб кескин ошган; 25 фоизида таннарх сезиларли камайган; 40 фоизида даромади кўпайгани учун ишчиларнинг ойлиги 10 фоиздан юқори ўсган. Шу боис, корхоналарда унумдорликни оширишга қаратилган янги механизмларни жорий қиламиз.

Яқинда Рақамли ҳукумат марказида биринчи суперкомпьютер кластери фаолиятини йўлга қўйдик. Келгуси йил кластер қувватини 3 карра оширамиз. Бу – сунъий интеллектни жорий қилиш истагида бўлган тадбиркорларга улкан имкониятлар очади.

Энди “10 минг корхона учун – сунъий интеллект ҳамкор” дастурини бошлаймиз. Уларга: сунъий интеллект жорий қилиш харажатининг 50 фоизини компенсация қиламиз; янги маҳсулотлар сунъий интеллект моделини яратиш учун суперкомпьютер имкониятларидан бепул фойдаланиши мумкин бўлади.

Бундан ташқари, корхоналарнинг янги маҳсулот яратиш, илғор технологияларни жорий қилиш бўйича илмий-тадқиқот харажатлари бюджетдан қопланади.

Шу билан бирга, юртимиздаги барча тадбиркорлар фойдаланиши учун тайёр сунъий интеллект дастурларини очиқ платформага жойлаштирамиз.

Дастурни молиялаштириш учун дастлабки босқичда 100 миллион доллар ажратамиз.

Тўқимачиликда автоматлашган бошқарув тизимларини жорий қилиш харажатининг ярмини қоплаб беряпмиз. Энди, электротехника, қурилиш материаллари ва озиқ-овқат саноати корхоналарига ҳам бундай харажатларнинг 50 фоизини компенсация қиламиз.

Жорий йилда 13 та стратегик компания активига эга бўлган Миллий инвестиция жамғармасининг 30 фоиз улушини илк бор Тошкент ва Лондон фонд биржасига чиқардик. Бу ижобий тажриба, ҳеч шубҳасиз, хусусий сектордаги йирик корхоналаримиз учун ҳам ташқи капитал бозорларига йўл очиб берди.

Энди маҳаллий корхоналаримиз капитал бозорига жадал кириб бориши учун нуфузли инвестиция банклари билан акселерация дастурини йўлга қўямиз. Ҳар йили йиллик даромади 1 триллион сўмдан юқори бўлган 50 та корхона танлаб олинади. Акселерация дастури доирасида бу корхоналарни IPOга тайёрлаш, ҳисоботларини халқаро стандартларга мослаштириш харажатларининг ярми қоплаб берилади. Бу – хусусий корхоналар учун четдан йилига камида 1 миллиард доллар жалб қилиш имконини беради.

Азиз тадбиркорлар!

Бугун юртимизнинг қайси ҳудудига борманг, барчасида замонавий технологиялар асосида ишлайдиган янги-янги корхоналар сони кўпаймоқда.

Ҳар йил 50 миллиард долларлик янги юқори технологик инвестиция лойиҳаларини амалга оширяпмиз. Лекин бу лойиҳаларнинг нечтасида таълим, ўқитиш компоненти бор?

Бир нарсани билинглар: ҳар бир лойиҳанинг самараси – фақат технологияга эмас, балки уларни ишлата оладиган малакали кадрларга боғлиқ.

Касбий таълимда самара бўлиши учун биринчи навбатда ёшларда касбга қизиқиш уйғониши керак.

Кеча Урганч шаҳридаги Касбий маҳорат техникуми ва Касблар шаҳарчаси фаолияти билан танишдим. Бу ерда Германия ва Хитой тажрибаси асосида мактаб ўқувчилари, иқтидорига қараб, “яшил” энергетика, қурилиш, ҳамширалик, агрономлик, электротехника каби талаб юқори бўлган 10 турдаги касбларга йўналтириляпти.

Хоразмда бошланган ушбу янги тажрибани мамлакатимизнинг барча ҳудудларида йўлга қўямиз. Туман ҳокимлари бир ҳафта ичида Урганчга келиб, буни кўзи билан кўриб кетсин.

Саудия Арабистонининг ACWA Pover компанияси 3 та вилоятда техникумларни жиҳозлаб, йилига юзлаб ёшларни замонавий касбларга ўргатяпти.

Энди савол: чет элдан инвестор келиб, ўзи учун кадр тайёрлашни йўлга қўяди-ю, нима учун ўзимизникилар буни қила олмайди?

“Ўзим техникум қиламан ёки давлат техникумини олиб, халқаро стандартга мос кадр тайёрлайман”, деган тадбиркорга “юк туширмайдиган” қилиб, харажатини солиғидан чегириб берамиз. Ер сотиб олган бўлса, ер нархидан камайтирамиз. Буни ҳар бир вилоят, ҳар бир туман ҳокими тадбиркорлари, корхоналари билан қилиши керак.

Бир ойда қарор чиқади. Қарорнинг иловаси билан бу ишга ҳисса қўшадиган корхона ва инвесторлар рўйхатини ҳам тасдиқлаб, сўраган имтиёзини берамиз.

Ректорлар ҳам ёзиб олсин: олийгоҳ биносида куннинг биринчи ярмида талабаларни ўқитса, тушдан кейин ёшларни касбга ўргатади.

Ишни шундай ташкил қилсак, 1 миллион ёшларни замонавий касблар билан қамраб олиб, ўзимизда юқори даромадли ишларга жойлаштирамиз.

Ҳурматли анжуман қатнашчилари!

Тўртинчи йўналишда – экспорт салоҳиятини ошириш, миллий брендларни ташқи бозорларга олиб чиқиш масаласини гаплашамиз.

Ҳозир ташқи бозорларда ҳар бир долларлик экспорт учун кучли рақобат кетяпти. Яқинда экспортчилар фаолиятини ўргандик. Уларнинг: 40 фоизи хорижий мижоз топишга қийналаётганини, 36 фоизи маҳсулотини чет элдаги стандарт ва сертификация талабларига мослаштира олмаётгани; 37 фоизи экспорт учун қулай молиявий инструментлар етарли эмаслигини; 33 фоизи бозор ҳақида маълумот, маркетинг ва “бренд” бўйича кўникмага эга эмаслигини билдирган.

Шу боис, корхоналаримизга ташқи бозорга чиқишдаги барча жараёнларда комплекс хизмат кўрсатадиган “экспорт навигатор” тизимини йўлга қўямиз.

Бош вазир ўринбосари Ж.Ходжаев, инвестициялар, саноат ва савдо вазири Л.Қудратов, ташқи ишлар вазири Б.Саидов, элчилар чет элдаги талабни ўрганиб, ташқи бозорда мустаҳкам ўрин эгалласа бўладиган 100 та маҳсулот рўйхатини тузади. Бунда маҳсулот кесимида 3 та йўналиш, яъни –  ташқи бозордаги рақобатчилар, тариф тизими, логистика бўйича ечимлар ишлаб чиқилади.

Шу асосда: Саноат кооперацияси агентлиги (Б.Ҳайдаров) 2 мингта корхонада ишлаб чиқаришни ташқи бозор ва харидор сегментига мослаштириш дастурини яратади; Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги (А.Жуманазаров) ушбу 100 та маҳсулот бўйича тадбиркорларга ҳар бир бозор кесимида стандарт ва сертификатини шакллантириб беради; банклар экспорт учун тадбиркорларга қулай бўлган янги молиявий механизмларни йўлга қўяди; Транспорт вазирлиги (И.Маҳкамов) энг оптимал логистика маршрутларини ишлаб чиқади.

Экспортни рағбатлантириш, хорижий брендларни олиб келиш, миллий брендларни ривожлантириш бўйича ҳам қўшимча механизмларни жорий этамиз.

Бу борада тадбиркорларга: хорижий “брендмейкер” олиб келиш харажатининг ярми тўлаб берилади; ташқи бозорларда миллий брендларни тарғиб қилиш, уларни халқаро талабларга мослаштиришга 50 минг долларгача субсидия берилади; маркетплейслар орқали маҳсулотларни омборга жойлаштириш ва сотиш билан боғлиқ харажатларнинг ярми компенсация қилинади; халқаро тендерларда иштирок этишга йўл-йўриқ кўрсатадиган консалтинг компаниялар харажатининг 80 фоизини қоплаб берамиз.

Барча экспортчиларга тенг шароит яратиб, уларни қўллаб-қувватлаш бўйича ягона тизим яратамиз. Бунга 1 миллиард доллар йўналтирамиз.

Ҳурматли тадбиркорлар!

Бугунги кунда дунёда бозор учун кураш кун сайин кучайиб боряпти, манаман деган давлатлар ҳам ўз бозорини ҳимоя қилишга қаттиқ киришяпти.

Бундай вазиятда хорижга чиққан тадбиркор ҳеч қачон ўзини ёлғиз ҳис қилмаслиги керак. Элчилар эшитиб олсин. Энди, қаерда имконият, қаерда янги бозор бўлса, элчи биринчи бўлиб тадбиркорларни “қўлидан ушлаб” олиб боради. Лўнда қилиб айтганда, дипломатлар “тадбиркорларнинг  элчиси”га айланиб, асосий вақтини шунга бағишлайди.

Ҳозирги кунда экспортимизнинг 60 фоизи 20 та давлатга тўғри келяпти. Муҳими, тадбиркорларимиз бу давлатлардаги рақобатга, талабга, стандартга мослашди. Бу бозорларда экспортни 2-3 карра ошириш имконияти борми? Бор! Буни ким билан қиламиз? Албатта, ўша бозорларнинг баланд-пастини яхши биладиган тадбиркорларимиз билан бирга қиламиз.

Шу боис, катта экспорт бозоримиз бўлган 20 та ва истиқболи юқори яна 5 та давлатда фаол ишлаётган тадбиркорларга “экспорт элчилари” мақомини берамиз. Уларни ўша давлатга энг кўп экспорт қилаётган тадбиркорларнинг ўзи сайлайди.

Экспорт элчилари қайси савдо тармоғи билан ишлаш, сертификат олиш, маркетинг масаласида тадбиркорларимизга кўмакчи бўлади. Уларга ўзлари фаолият юритаётган давлатга бориш-келиш ва яшаш харажатини қоплаб берамиз.

Экспортда муддати ўтган қарздорлик учун жарималарга “мораторий” йил якунида тугайди. Дунёдаги нотинч вазиятни кўриб турибсиз. Бундай шароитда тадбиркор ташқи муаммолар билан курашиш билан бирга, жарима тўлашга мажбур. Шунинг учун кўп ўйлаб, бир қарорга келдим. Агар экспортчилар йил якунигача қарзни қоплаш учун банкдаги ҳисобрақамига валюта қўйса, бу – экспорт тушуми сифатида қабул қилинади. Бу орқали 380 минг ишчиси бўлган 3 мингдан ортиқ экспортчининг муаммоси узил-кесил ҳал бўлади.

Энди товар экспорти учун тўлов тушмаган бўлса ҳам экспорт қилишга чекловни олиб ташлаймиз. Инвойс орқали экспорт қилишда олдиндан 50 фоиз тушумни таъминлаш талаби ҳам бекор бўлади. Савдо уйи ва дистрибьюторлар орқали қилинган экспорт бўйича валюта тушумини таъминлаш муддати 180 кундан 365 кунга узайтирилади. Энди экспортчи фойдасига суд қарори чиққан шартномалар бўйича жарима қўллаш тўхтатилади.

Ҳурматли тадбиркорлар!

Бешинчи йўналишда – бизнесга маъмурий босимни кескин камайтириш бўйича гаплашамиз.

Бизнесга солиқ юкини изчил камайтириб келяпмиз. Ўтган ўн йилда яширин иқтисодиёт 50 фоиздан 26 фоизгача камайди. Лекин, бу – ҳали ҳам кўп. Доим айтаман, иқтисодиётни “соя”дан чиқариш – текшириш билан эмас, аксинча, тадбиркорга йўл кўрсатиб, тўғри ишлашга ўргатиш орқали бўлиши керак.

Масалан, таҳлил қилинган 5 минг тадбиркорнинг ярмидан кўпида бир йил ичида 2-3 марта, яна 21 фоизида 4 мартадан солиқ текшируви ўтказилган. Бундан ташқари, ёнғин хавфсизлиги, қурилиш, санитария, карантин, энергия инспекциялари томонидан ўтказиладиган такрорий текширувлар кўп.

Бир нарсани тушуниш керак: хотиржамлик бўлмаган жойда эркинлик ҳам, ривожланиш ва янгиликка интилиш ҳам бўлмайди. Шу боис, кичик бизнес фаолиятида инсон соғлиғи ва бошқа тадбиркорлар манфаатига зарар етказиш билан боғлиқ бўлмаган ҳар қандай текшириш учун уч йил муддатга мораторий эълон қиламиз.

Яна бир муҳим янгилик: энди ўрта ва йирик тадбиркорлар корхонасини ихтиёрий профилактик аудитдан ўтказса, хулосани солиқ органи тан олади. Муҳими, аниқланган камчиликни бартараф қилган тадбиркор жаримага тортилмайди ва ушбу давр учун солиқ органи текширув ўтказмайди.

Ёнғин хавфсизлиги, қурилиш, санитария, карантин идоралари раҳбарлари ҳам буни ўз тизимида тезда йўлга қўйсин.

Шу билан бирга, йил давомида ўтказиладиган ҳар қандай такрорий текширув фақат Бизнес-омбудсман рухсати билан амалга оширилади.

Бугун бизнесни ривожлантириш учун фақат жозибадор солиқ тизимининг ўзи етарли эмас. Ҳозир 51 та идора молиявий жарима қўллаш ваколатига эга. Жариманинг бир қисми идорасига тушгани учун айрим раҳбарларда “текширса – қўрқади, қўрқса – тўлайди”, деган ёндашув йўқ эмас.

Назорат идораларини огоҳлантираман: жарима маблағ йиғиш учун эмас, соҳада тартиб-интизом ва профилактика учун хизмат қилиши керак. Шу боис, барча турдаги жарималар миқдорини ўртача 2 баробарга камайтирамиз.

Тадбиркорлар маҳсулот етказиб берганидан кейин давлат корхоналари томонидан шартнома бўйича тўловни кечиктириш ҳолатлари ҳам учраяпти. Оқибатда тадбиркорлар савдода иштирок этиш учун тўлаган гаров пулини вақтида ололмаяпти.

Энди қабул қилинган товар бўйича гаров пули автоматик қайтадиган тизим бўлади.

Келгуси йилдан тадбиркор ва давлат ўртасидаги низоларни кўришда “Тадбиркорнинг ҳақлилик презумпцияси” тамойилини жорий қиламиз. Энди тадбиркорнинг айбдорлиги судда исботланмагунча, у айбсиз деб ҳисобланади, жарима ва бошқа таъсир чоралари қўлланилмайди.

Шу билан бирга, тадбиркорларга иқтисодий ва молиявий жарималар қўллашда “Биринчи хато учун – огоҳлантириш” қоидасини йўлга қўямиз. Биринчи марта қоида бузган, лекин фуқаролар ҳаёти ва соғлиғи, ўзгалар мулкига зарар етказмаган ҳолларда тадбиркорларга камчиликни бартараф этиш учун ўн кун муддат берилади.

Судда тадбиркор фойдасига қарор чиқарилган ишлар юзасидан давлат идораларида шикоят қилишга етарли асос бўлмаса-да, ишни охирги инстанциягача олиб бориш ҳолатлари кўп учраяпти.

Нега десангиз, давлат идоралари судга ариза киритишда бож тўлашдан озод қилинган. Энди назорат органлари биринчи инстанциядан кейинги ҳар бир босқичда судга мурожаат қилиш учун давлат божини тўлаши мажбурий бўлади.

Савдо-саноат палатаси ҳузурида Солиққа оид низолар бўйича эксперт кенгаши фаолиятини йўлга қўйганимиз ўзининг ижобий натижасини беряпти. Энди бу Кенгашга божхона, қурилиш, санитария, карантин ва ветеринария соҳаларидаги низоларни кўриб чиқиш ваколатини ҳам берамиз.

Давлат хизматларини кўрсатишда муддат бузилиши билан боғлиқ эътирозлар кўп. Шу боис, тадбиркорликка оид давлат хизматининг 50 фоизи “сукут – розилик” тамойилига ўтказилади. Яъни, агар ариза белгиланган вақтда кўриб чиқилмаса, ушбу мурожаат автоматик равишда тадбиркор фойдасига ҳал қилинган ҳисобланади.

Бундан ташқари, лицензия бўйича ариза рад қилинган ҳар бир ҳолатни Бизнес-омбудсман ўрганади. Асоссиз рад қилиш учун жавобгарликни кучайтирамиз.

Яқинда 30 дан зиёд фаолият тури бўйича лицензия ва рухсатномани бекор қиламиз, яна 35 тасини бериш муддати 2-3 карра қисқаради, 10 тасини хабардор қилиш тартибига ўтказамиз. Масалан, озиқ-овқат экспортида талаб этиладиган 3 та рухсатнома (ветеринария, санитария ва фитосанитария) ўрнига “Ягона саломатлик сертификати” берилади.

Энди янги лицензия ва рухсатнома жорий қилишдан олти ой олдин 3 та ҳудудда экспериментдан ўтказилади.

Яна бир масала – бизнес вакилларида ижро ҳужжатлари бўйича, айниқса, тадбиркор мулкига тақиқ қўйиш билан боғлиқ эътирозлар кўп. Тез орада ижро бўйича алоҳида учрашув ўтказиб, барча масалаларни ҳал қилиб берамиз.

Қадрли юртдошлар!

Йил бошидан буён юртимизга 8 миллион нафар хорижий сайёҳ ташриф буюрди, уларнинг Ўзбекистонда бўлиш муддати 8 кунгача узайди.

Хоразмликларнинг ўзи айтсин: туризмдаги ислоҳотларимиз вилоят аҳолисининг турмуш шароитида, даромадида сезиляптими?

Бу ишларга янада туртки бериш учун янги имкониятларни айтмоқчиман.

Меҳмонхона қуриш, реконструкция қилиш ва жиҳозлашга 50 миллион доллар ресурс ажратамиз. Бунда тадбиркорларга ўн йил муддатга миллий валютада 16 фоизли кредит берилади. Шунингдек, уч, тўрт ва беш юлдузли меҳмонхона қуришга субсидиялар бериш муддатини яна икки йилга узайтириб берамиз.

Энди субсидия олиш учун меҳмонхона тоифасини тасдиқлашда хорижий компаниялар хулосасини талаб этиш амалиётини бекор қиламиз. Меҳмонхоналар учун ер ва мулк солиғини 10 баробар кам ставкада тўлаш бўйича имтиёзни 2030 йилгача узайтирамиз. Жойлаштирув ўринлари 50 тадан кўп бўлган меҳмонхоналарга нақд валютани қабул қиладиган банкоматларни банкларнинг ўзи ўрнатиб беради.

Туроператорлар хорижий туристларга кўрсатган хизматни экспортга тенглаштириб, уларни қўшилган қиймат солиғидан озод қиламиз. Туристик автобус, электробус, микроавтобуслар олиб келишда божхона имтиёзини яна бир йилга узайтирамиз. Бундай транспортлар учун утилизация йиғими ҳам ундирилмайди.

Ҳурматли тадбиркорлар!

Бугун сизлар билан иқтисодиётимизни янги босқичга олиб чиқиш бўйича олдимизда турган устувор вазифалар ҳақида гаплашиб олдик.

Бир нарсани билинглар: биз – 40 миллионли халқмиз. Одамларимиз ҳаётини янада яхшилаш учун ҳозиргидан кам бўлмаган юқори иқтисодий ўсишни сақлаб қолишимиз зарур. Бу йил ялпи ички маҳсулотни – 180 миллиард доллардан, экспортни – 40 миллиард доллардан ошириш бўйича жуда катта марра оляпмиз.

Шу мақсадда тадбиркорларимиз юқори даромадли иш ўринларини кўпайтириши, қўшилган қийматни ошириши, ташқи бозорларга жадал кириб бориши учун барча шароитларни яратишдан тўхтамаймиз.

Ўз навбатида, тадбиркорларимиз ҳам янги ўсиш нуқталарини топиб, янги ғоя ва технология, янги маҳсулот ва бозорларга интилиши керак.

Бунинг учун: тошкентлик тадбиркорлар, корхона эгалари “биз фақат ташқи бозор, экспортга ишлаймиз”, деган ташаббус атрофида бирлашиб, амалий ишларга киришса, биласизларми қандай катта ўзгариш бўлади!

Андижон, Фарғона, Наманганлик ишбилармонлар – тўқимачилик ва машинасозликда ички бозор ёки хомашё экспорти билан чекланмасдан, тўлиқ занжирли ишлаб чиқаришни кенгайтирса, қанчадан-қанча қўшилган қиймат яратилади. Буни улар уддалашига ишонаман!

Самарқанд, Бухоро, Хоразмда – туризм, креатив индустрияни янги имконият майдонига айлантириш, агросаноатда халқаро брендларни кашф қилиш учун ишга солинмаган катта салоҳият мавжуд. Буни тўлиқ ишлатиш керак!

Навоий ва Тошкент вилоятида – тоғ-кон, металлургия ва илмий кимёда корхоналар бирлашсин, олимлар ва ишлаб чиқарувчилар қўлни қўлга бериб ишласин! Шунда бу ҳудудлар бутун саноатимиз учун улкан хомашё базасига айланади.

Қашқадарё, Сурхондарё агросаноат, нефть-газ кимёсида оддий хомашё сотишдан тўхтаб, тайёр маҳсулотнинг энг узун ва даромадли занжирини яратса – иқтисодиётда қандай буюк ўсиш бўлади!

Қорақалпоғистонликлар “яшил” энергетика, IT ва сунъий интеллектни иқтисодий драйверга айлантирса – янги аср технологиялари мана шу ерда барпо этилади. Минглаб ёшларимиз ҳаётига, тадбиркорларимиз фаолиятига янги мазмун киради.

Жиззах ва Сирдарёда автомобилсозлик, электротехника, қурилиш материаллари соҳасида энг салоҳиятли кластер тизимини яратяпмиз. Тадбиркорларимиз дунёда рақобатлаша оладиган энг арзон таннарх ва энг илғор технологияларга эга бўлиши шарт.

Бу – саноатдаги устунлик бўлади.

Ана шунда одамларимизнинг четга чиқиб ишлашига зарурат қолмайди, улар юртимизнинг ўзида юқори даромадли бўлади, Янги Ўзбекистон тадбиркорлари янги ривожланиш босқичига чиқади.

Ишончим комил, бунга кучимиз ҳам, имкониятимиз ҳам, салоҳиятимиз ҳам етади.

Азиз дўстлар, муҳтарам тадбиркорлар!

Бугун сизлар билан мулоқот қилиб, бир нарсага амин бўлдим.

Мамлакатимизда замонавий фикрлайдиган, ўз бизнесини кенгайтириш учун янгиликка интилаётган янги авлод тадбиркорлари шаклланмоқда.

Бу эса юртимизнинг эртанги куни ва тараққиёти учун жуда катта куч ва ишончдир.

Ҳеч қачон олдинга интилишдан, ўсишдан, ривожланишдан, янгилик қилишдан тўхтаманг!

Сизларнинг ортингизда доимо қўллаб-қувватлайдиган кучли давлат, ҳуқуқ ва манфаатингизни ҳимоя қиладиган қонун, ташаббус ва мақсадларингизни рўёбга чиқаришда елкадош бўлган Президент бор.

Сизларни Тадбиркорлар куни билан яна бир бор табриклаб, барчангизга сиҳат-саломатлик, ишларингизда ривож, оилавий хотиржамлик тилайман.

Ҳамиша омон бўлинглар!

• 
• 
•